FASIHI.

Fasihi ni sanaa iwe ya uandishi au mdomo inayowasilisha ujumbe unaolenga maisha ya binadamu Kiufundi kwa kutumia mbinu anuwai za lugha.Hueleza hisia za mtu kwa kutumia vielelezo vyenye dhana maalum.

1.Fasihi ni sanaa kwa kuwa matukio hupangwa kiufundi ili yaweze kuwasilishwa vema kwa jamii husika.

2.Usanaa wa fasihi pia hujidhihirisha katika jinsi mambo yanavyoelezwa.Kuna ufundi fulani unaotumiwa kufikisha ujumbe kwa hadhira.K.m Ujumbe huweza kufichwa katika shairi, mafumbo,vitendawili n.k

3.Ujenzi wa wahusika pia huonyesha usanaa wa fasihi madhali wahusika huwa na tabia zinazotofautiana kati yao na mtunzi ndiye huamua mhusika fulani atawasilisha tabia ipi.

https://www.kiswahilishirafu.guru

4.Ni dhahiri pia mandhari ambamo fasihi hujengwa inaonesha usanaa wa fasihi kwa kuwa hujengwa Kiufundi ili yasaidie kuikamilisha kazi ya fasihi.

5.Lugha pia huteuliwa kiufundi.Lugha hii hupambwa kwa kutumia nahau, misemo,methali, taswira, ishara na tamathali nyingine za semi.Hii hulenga kuibua hisia mseto kwa hadhira.Hii pia pia inaonyesha usanaa wa fasihi.

Ushairi.

Huu ni sanaa inayopambanuliwa kwa mpangilio maalum fasaha na yenye muwala kwa lugha ya mkato,sitiari, picha au ishara katika maandishi, usemi au mahadhi ya wimbo ili kueleza tukio au mawazo.

Vitu vivanyounda ushairi katika kiswahili ni kama yafuatayo:

1.Takriri-hii ni mbinu ya kurudia jambo kwa madhumuni fulani.Vina na urari wa mizani ni aina ya takriri.Aidha, mshairi anaweza kurudia maneno au silabi fulani kwa dhamira maalum.

2.Taswira-hii ni mbinu ya kuunda picha ya jambo katika fikra ya msomaji/msikilizaji au utungo wenyewe.

3.Tamathali za semi-hapa ndipo tunapata mbinu mbali za lugha zinazoipamba shairi mathalani balagha,nahau, sitiari na kadhalika.

4.Hisia za kishairi-Aghalabu hutokana na msukumo wa ndani wa moyoni alio nao mshairi anapotunga shairi.Hujitokeza kupitia uteuzi na mpangilio mzuri wa maneno yanayowakilisha ujumbe husika.

5.Lugha ya mkato-Mambo huzungumzwa kwa kifupi kuliko yalivyo katika maongezi ya kawaida na hii hufaulishwa kwa kutumia tamathali badala ya maelezo.

6.Fani na maudhui-Fani hujikita katika muundo, mtindo na matumizi ya lugha ilhali maudhui ni ujumbe unaowasilishwa katika shairi.

7.Mchezo wa maneno-Hutumia kuongeza ladha katika usemaji.K.m kutumia maneno yanayofanana kidogo.

Sifa kuu Bainifu za Lugha za Wanadamu.

Sifa zinazotofautisha lugha ya mwanadamu na mfumo wa mawasiliano wa wanyama ni:Unasifu,utabaka,uhamisho na uzalishaji.

Unasibu katika lugha ya mwanadamu ni ile hali ambapo sauti fulani zinawakilisha maana fulani katika jamii.Hata zile sauti zinazoingiza mlio wa Sauti nazo pia hukaribia tu ile sauti halisi inayowakilisha (onomatopea). Mengi ya maneno ni sehemu tu ya sauti inayotumika kama ishara inayowakilisha maana ya yale yaliyokusudiwa.Muundo sarufi wa lugha vilevile ni wa kinasibu kwani hakuna muundo wa aina moja mfano wa kirai au kishazi ambao kila lugha hauna budi kuufuata.

Utabaka ni ile hali ya lugha kuwa ni muunganiko wa vipande zinazounda lugha.Sauti zinaunda silabi,silabi zinajenga neno la kifonolojia,maneno yanakuwa virai.Kwa upande mwingine sarufi,mofimu inaunda shina na maneno, maneno yanakuwa virai,virai navyo vinakuwa vishazi, vishazi hatimaye inakuwa sentensi.Hata kwa upande wa semantiki wa chini wa vijenzi kujenga ule wa juu zaidi.

Uhamisho ni sifa ya kipekee ya lugha za binadamu.Mwanadamu anaweza kuongea Jambo ambalo halipo machoni mwao.K.m kuongelea tukio,watu au kitendo kilichopita au kile kinachoweza kutokea.

Uzalishaji pia hupatikana katika lugha za wanadamu kwani wazungumzaji waweza kuongeza sentensi, vishazi na hata visawe kwa kutumia mfumo wa maneno ambao haujawahi kutolewa na mtu mwingine yeyote duniani.Bora tu aweze kujieleza kwa njia atakayo yeye na hadhira imuelewe.

#Chuo kikuu cha Huria,2005, Tanzania.

Misamiati inayochipuka

1.Generator-kangavuke

2.Greenhouse-Kivungulio

3.Facebook-kitandazi

4.Napiergrass-mabingobingu

5.What’s Up-kunani

6.Herbivores-chelemea

6.Carnivores-mlawangi

7.DNA-msimbojeni

8.Marching-Mwendo-sanjari

9.Icecream-Barafumalai

9.Topcream-utando wa malai

10.Powersaw-msumeno-oto

11.Money laundering-Utakatishaji wa fedha

12.Missed call-simu futu

13.Eardrum-Komangu

14.Intensive care unit-Sadaruki

15.Toothpick-kichokonoa

Tafsiri Za Maneno Katika Kiswahili.

1.Generator-Kangavuke

2.Greenhouse-Kivungulio

3.Facebook-Kitandazi

4.Napiergrass-Mabingobingu

5.What’s Up-Kunani

6.Herbivores-Chelemea

6.Carnivores-Mlawangi

7.DNA-Msimbojeni

8.Marching-Mwendo-sanjari

9.Icecream-Barafumalai

9.Topcream-Utando wa malai

10.Powersaw-Msumeno-oto

11.Flashdisk-Kifyonzi/kinyonyi.

12.Winning goal-Dungu.

13.Internship-Mafunzo ya nyanjani.

14.Commentator-Mrasili.

15.Chlorophyll-Umbijani.

16.Keyboard-Kicharazio.

17.Password-Nywila.

18.Chips-Vibanzi.

19.Scanner-Mdaki.

20.Floppy disk-Diski tepetevu

21.Computer virus-Mtaliga.

22.Distillation-Ukenekaji.

23.Evaporation-Mvukizo.

24.Duplicating Machine-Kirudufu.

25.Sim Card-Kadiwia/Mkamimo.

26.ATM-Kiotomotela.

27.Business Card-Kadikazi.

28.Appetizers-Vihamuzi.

29.Memory Card-Kadi Sakima.

30.Scratch Card-Kadihela.

31.Photocopier-Kinukuzi.

32.Photocopier-Kiyoyozi.

Dhana Ya Fonetiki.

Hichi ni kiwango cha lugha kinachoshughulikia sauti za lugha ya mwanadamu kwa ujumla.

Taaluma hii kuchunguza namna sauti anuwai ama za irabu au konsonanti hutamkwa kinywani mwa mwanadamu.

Katika fonetiki, mwanaisimu huchunguza viungo vinayoshiriki katika utamkaji wa sauti yaani foni.Hujibu maswali yafuatayo:

1.Sauti za lugha ya mwanadamu ni ngapi na ni zipi?Sauti hizo ni nyingi na kuna nyingine ambazo hazijatafitiwa.

2.Sauti za lugha ya mwanadamu hutamkwaje na wapi? Kila mojawapo ya sauti hizo hutamkiwa mahali pake na kwa namna ya kipekee.

3.Foni za lugha ya mwanadamu zinasheheni sifa gani.Mwanaisimu anapochunguza taaluma hii huchambua sauti mbalimbali pasi na kujali zinatumiwa wapi,nani na kwa dhima zipi.

Fonetiki.

Hichi ni kiwango cha lugha kinachoshughulikia sauti za lugha ya mwanadamu kwa ujumla.

Taaluma hii kuchunguza namna sauti anuwai ama za irabu au konsonanti hutamkwa kinywani mwa mwanadamu.

Katika fonetiki, mwanaisimu huchunguza viungo vinayoshiriki katika utamkaji wa sauti yaani foni.Hujibu maswali yafuatayo:

1.Sauti za lugha ya mwanadamu ni ngapi na ni zipi?Sauti hizo ni nyingi na kuna nyingine ambazo hazijatafitiwa.

2.Sauti za lugha ya mwanadamu hutamkwaje na wapi? Kila mojawapo ya sauti hizo hutamkiwa mahali pake na kwa namna ya kipekee.

3.Foni za lugha ya mwanadamu zinasheheni sifa gani.Mwanaisimu anapochunguza taaluma hii huchambua sauti mbalimbali pasi na kujali zinatumiwa wapi,nani na kwa dhima zipi.

%d bloggers like this: