Lugha ya Kiswahili kama msingi wa elimu.

Kiswahili kinatambulika kama lugha ya Afrika Mashariki. Kwa miaka mingi sasa
imekuwa ikipata hadhi ya lugha ya Kimataifa, licha ya kwmba imekuwa ndio njia
kuu ya mawasiliano baina ya watu wa makabila tofauti. Sifa hizi zote ni ushahidi wa
haraka tu kwamba Kiswahili ni lugha ambayo imeweza kujenga misingi maalum ya
maarifa ya wazungumzaji wake. Hii inatokana na kuwa hizi ni sifa zinazodhihirisha
kuwa Kiswahili kinaweza kuzielezea dhana tofauti za watu wa aina mbalimbali na
zikaeleweka kwa wazungumzaji wengine na hivyo watu kuelewana. Aidha kinaweza
kuchukua dhana za kigeni na kuzielezea kwa wazungumzaji na dhana za
wazungumzaji zikaelezewa kwa wageni na kueleweka na hivyo kuchangia katika
hadhi hiyo ya kimataifa.
Katika upana wake, Kiswahili ndio lugha ambayo tunaitumia katika kila aina ya
shughuli ambayo itatujumuisha sote. Ni pale tu uhusiano unapokuwa wa kikabila,
kikazi (katika maeneo machache) na kielimu (hasa baada ya shule ya msingi)
ambapo Kiswahili hunyimwa nafasi ya kutumika ipasavyo. Athari za kutotumia
Kiswahili katika makundi ya kikabila zinafahamika mojawapo ikiwa ni kuwanyima
taarifa, hekimana maarifa wale ambao sio wazungumzaji wa lugha ya kabila hilo
Hivyo, ni taarifa na mawasiliano kwa wachache na wateule na wasioijua lugha hiyo
hutengwa. Katika maeneo ya kikazi misingi ni hiyohiyo na kwa hali hiyo katika
elimu athari zake za msingi ni hizohizo. Totauti na usiri wa kikabila na kikazi, elimu
ni haki ya wote na huwa wazi kwa kila mwenye kuhitaji kuipata na ambaye yupo
tayri kuipata. Kwa hali hiyo, suala la usiri halistahili kuwepo na ndio maana, kama
tutakavyojadili hapa, ni muhimu elimu itolewe kwa lugha ya Kiswahili, ambayo ndiyo lugha ya wazi kwa wote na ambacho ndicho chombo kinachoweza kutumika
kuufikisha ujumbe, maarifa, ujuzi kwa walengwa ambao ndio hao wazungmzaji.
Lugha ya Kiswahili, ambayo huzungumzwa na idadi kubwa ya watu, ni lugha
ambayo imeshangaza watalamu wengi kuona kuwa haipewi nafasi ya kutumika ili
kuwapatia wazungumzaji wake elimu bora. Wataalamu hao (Khamisi 1980,
Abdullaziz 1980, Mulokozi 1989, Massamba: 1989, Rubagumya (1991)
wameliangana suala la lugha na elimu na kupata data ambazo zimedhihirisha kuwa
sera zetu kuhusu lugha na kuhusu elimu zilikuwa zina mapengo mengi. Hata hivyo
hali sio kwa upande wa Kiswahili tu, bali hili ni suala ambalo limezikumba au
limewahi kuzikumba lugha nyingi duniani na hasa pale watumiaji wake wanapokuwa
na lugha ya kigeni ambayo wanaiheshimu kuwa ni lugha inayohusu elimu. Kama
alivyoelezea Amuzu (1993:105).
Tatizo la lugha ni tatizo ambalo lipo na
ambalolitaendelea kuzaa mijadala mipya
kwa kipindi kirefu.
Maendeleo ya kihistoria na kijamii katika nchi za Afrika Mashariki yamedhihirisha
kuwa utambulisho wa kijamii na mahusiano baina ya watu ambayo yalikuzwa
kutokana na matumizi ya Kiswahili katika upana wake yameendelea kukua na
kuwekewa misisitizo ya ina mbalimbali sehemu na nyakati tofauti. Kwa mfano
wakati Tanzania Kiswahili kimetiliwa mkazo kama somo na lugha ya kufundishia
katika shule za msingi, Kenya Kiswahili kinawekewa mikakati madhubuti katika
kiwango cha Chuo Kikuu. Wakati huohuo, Tanzania ambayo ndiyo yenye idadi
kubwa ya watu ambao lugha yao kuu ni Kiswahili, wanatumia lugha ya Kiingereza kufundishia elimu ya juu. Wanafunzi wengi hawajui lugha ya Kiingereza kwa
kiwango kinacholingana na elimu wanayostahili kuipata.
Tanzania inaandaa wanafunzi wake kwa lugha wanayoielewa hadi wanapomaliza
elimu ya msingi na mra baada ya hapo kuanza tena kuwapa maarifa hayo kwa lugha
wasioielewa. Mchanganyiko huu wnyewe ni kichocheo kikubwa cha kuwachuja na
kuwatenga wale ambao waliweza kuelewa hapo awali. Kwa maana hiyo wanafunzi
bora katika shule za msingi wanajikuta katika hali ngumu zaidi hasa wanapoingia
kidato cha kwanza na kuanza kutumia lugha ya Kiingereza Tatizo kubwa zaidi ni
pale ambapo hata hao walimu ambao kutoa elimu hiyo kwa Kiingereza nao wanalo
tatizo hilohilo la msingi la kutoimudu lugha hiyo.Hii inamaanisha kuwa elimu
inayotolewa sio kamili na huwafikia wanafunzi ambao nao huipokea nusu au chini
ya hapo.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s