Njia za kubainisha wahusika.

Uchunguzi wa historia na maendeleo ya fasihi unadhihirishwa kuwa, wahusika wa kifasihi
hubadilika kadri wakati unavyoendelea. Wahusika wanaopatikana katika kazi za kifasihi za
miaka ya zamani wanatofautiana kwa kiasi kikubwa na wahusika wanaopatikana katika kazi za
fasihi za miaka ya baadaye.
Njogu na Chimerah (1999:40-44), wanarejelea wahusika wanaozungumziwa Mlacha na
Madumulla (1991).
Wamitila (2008: 382-392), amegawanya wahusika katika makundi manne. Mhusika wa jadi,
mhusika wa kimuundo au kimtindo, mhusika wa kihalisi na mhusika wa kisasa.

Mhusika wa kijadi.
Dhana ya kijadi inakwenda na suala la wakati na hasa wakati wa zamani. Mhusika wa aina hii
basi ni anayeweza kuelezwa kama mhusika wa zamani. Mtindo huu wa kusawiri wahusika
umetumiwa na baadhi ya waandishi mbali mbali wa kazi za fasihi. Kwa mfano, katika tamthiliya
ya Kivuli Kinaishi (1990), mhusika Bi Kizee ni mfano wa mhusika wa kijadi. Aidha, katika
tamhiliya ya Mfalme Juha (1971) wahusika Mfalme na Juha ni mfano wa wahusika wa kijadi
kwa sababu hawa wamekuwa ni wahusika wa kimapokeo katika kazi mbali mbali za kisimulizi.
Mhusika wa Kimuundo na Kimtindo
Mhusika wa kimuundo na kimtindo huainishwa kuhusiana na wahusika wanaorejelewa. Mawazo
ya wana muundo ni ya kimsingi katika kuwainisha wahusika wa aina hii. Kulingana na Wamitila
(2008), wahusika wa aina hii wameainishwa kama ifuatavyo:
Mhusika wa Kiuamilifu
Huyu ni mhusika ambaye anabainishwa kwa kuwa na sifa za aina moja ambazo kimsingi
zinapangiwa kumfanya mhusika huyo kuwa chombo cha mwandishi ili kutimiza lengo fulani.
Pia anaweza kubainishwa kwa kuangalia nafasi yake ya kiutendaji. Mfano nzuri ni Karama
katika riwaya ya Kusadikika (1981) , yeye atumiwa na msanii kufanikisha lengo lake akiwa
kama mzalendo na mkombozi wa jamii.

Mhusika wa kiishara.
Mhusika wa kiishara anatumiwa kiishara, yaani ni sehemu ya uashiriaji katika kazi ya kifashi.
Kwa mfano Rono (2013), anamtumia Mhusika Amani katika Kidagaa Kimemwozea (2012),
kama ni ishara ya mabadiliko katika jamii ambayo haiwezi kuuliwa na harakati za utawala
mbaya wa kuyazuia mabadiliko yenyewe. Ndiye aliyeongoza katika uchunguzi wa nyendo za
Nasaba bora wakiwa na Majisifu kisha wakagundua matendo yake maovu. Aidha, kisa cha fahali
kumeza nguo katika riwaya hiyo ya Kidagaa Kimemwozea ni ishara ya nasaba bora aliyokuwa akitafuna ardhi na mali za raia wake bila huruma na kuwaacha maskini. Usimulizi wa mto
Kiberenge na maji yake kutonywewa na wakazi wa maeneo yake ni ishara kuwa, wakati hao
huafikiana na maswala fulani bila utafiti au uchunguzi wowote.
Wahusika wa Kinjozi
Wahusika wa kinjozi ni wahusika wanaohusishwa na fantasia. Hupatikana katika ulimwengu wa
ajabu. Kwa mfano, Mhusika Pama katka riwaya ya Siri za Maisha ni mfano wa Mhusika wa
kinjozi kutokana na matendo yake ya kiajabu.

Mhusika wa kihalisi.
Msingi mkuu katika uainishaji wa wahusika wa aina hii ni kanuni ya maisha halisi, kwa
kutegemea kanuni ya ushabihi kweli. Mhusika wa kihalisia ana sifa nyingi zinazohusishwa na
binadamu katika maisha ya kila siku. Kulingana na Wamitila (2008), tapo hili lina wahusika wa
aina tatu, mhusika wa kimapinduzi, mhusika wa kisaikolojia na mhusika wa kidhanaishi.
Wahusika hawa wamefanyiwa uchambuzi kama ifuatavyo:
Mhusika wa Mapinduzi
Mshusika wa kimapinduzi ana sifa zote zinazohusishwa na mtu anayeweza kupatikana katika
maisha halisi. Mhusika huyu anasukumwa na kuchochewa na nia ya kutaka kubadilisha jamii
yake. Wahusika Mdoe na Sikamona katika riwaya ya Zawadi ya Ushindi ni mifano mizuri,
wanasukumwa na nia ya kutaka kuyabadilisha maisha katika jamii yao ambayo inaongozwa na
viongozi walafi na wananchi wengine wenye tamaa ya kupata mali kwa njia zisizo za halali.
Mhusika wa Kisaikolojia
Mhusika wa kisaikolojia anaonyeshwa kwa undani zaidi na labda hata misukumo ya kisaikolojia
ya matendo yake kuonyeshwa kwa njia bayana. Mama Ntilie katika riwaya ya Watoto wa Mama
Ntilie ni mhusika wa kisaikolojia kulingana na yale anayopitia kutoka kwa mumewe Lomolomo
na pia kufukuzwa kwa watoto wake shule kunapelekea kutumia akili yake zaidi ili apambane na
hali hiyo na kumiliki nafsi yake isiathirike kisaikolojia.

Mhusika wa kidhahanishi.
Mhusika wa kidhanaishi anaakisi sifa kadhaa zinazohusishwa na falsafa ya udhanaishi ambayo
msingi wake ni kudadisi ukweli, furaha na hali ya kuweko maishani. Mfano nzuri wa kazi za
kifasihi zilizoandikwa na Kezilahabi kama vile Nagona na Mzingile zinasadifu sana matumizi ya
wahusika wa kidhanaishi. Katikariwaya ya Nagona , wahusika Paa na Mimi wanawakilisha
kundi hili.
Wafula na Njogu (2007), wanasema kwamba mhusika anaweza kuangaliwa kama mtu binafsi na
maisha yake. Waliorodhesha wahusika kama jaribosi au nguli, kivuli na wengineo. Nguli
aghalabu huwa mhusika mkuu mbaye husafiri kwa sababu fulani. Mara nyingi safari hii huanzia
utotoni hadi anapofikia utu uzima. Wakati mwingine hii inaweza kuwa safari ya kikweli ambapo
nguli anajizatiti kukisaka kitu au kujisaka mwenyewe. Mkinzani wa nguli hupambana kuiharibu
mipango ya nguli kwa kujaribu kumwangamiza. Aghalabu mhusika huyu huwa mzinzi, mlafi na
wakati mwingine huwa tajiri kama vile Mzoka katika riwaya ya Miradi Bubu ya Wazalendo.
Aidha katika riwaya ya Adili na Nduguze, mhusika Adili anasafiri kwa ajili ya kufanya biashara.
Katika safari hizo tunaoneshwa ndugu zake Mwivu na Hasidi wanavyoamua kumtupa baharini
kutokana na wivu na choyo.
Mwisho tunaona namna anavyookolewa na mtoto wa Mfalme wa Kijini, Huria. Mjadala huu
kuhusu matapo ya wahusika ulikuwa na manufaa sana kwa mtafiti, kwa sababu, mtafiti alitumia
mawazo hayo, ili kubaini aina za wahusika waliotumika katika riwaya teuliwa.

Published by botieno835

Am a student of kiswahili

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

EmmatheMadeupMom

Mindfulness. Mental Health. Motherhood.

Lead Me The Way

Inspiring. Encouraging. Empowering.

Dr. Eric Perry

Psychology to Motivate | Inspire | Uplift

TIMU MAFANIKIO

Japhet Simon

swahilimax

blogu hii inahusu mawanda mapana ya maswala ibuka katika lugha ya Kiswahili na fani zake. Kimsingi, swahilimax hushughulikia mchipuko wa mambo muhimu kwa utendeti , tafsiri za istilahi zinazotumika katika maisha ya kila siku kwenye vyombo vya habari, kanisani, nyumbani, sokoni na kwenye taasisi za elimu.

swahilimedia

Siasa,Michezo,Burudani,Udaku,Muziki na Video Mpya kwa Lugha ya kiswahili

ASHIKI WA KISWAHILI

Ashiki wa Kiswahili

Info - Kenya

Kenya, Tanzania, Burundi, Rwanda, Uganda, Love, mapenzi, Afya, Mazoezi ya mwili, Pesa, Elimu, Christianity, Ukristo, Money, Sleep, Fitness, politics, Biashara,health, Kiswahili, lugha, english, Sheng, Nairobi, Dar el salaam

WordAds

High quality ads for WordPress

MBUKUZI

House of informations

kiswahiliashirafu

Uhondo wa lugha ya Kiswahili

Discover

A daily selection of the best content published on WordPress, collected for you by humans who love to read.

The Atavist Magazine

Uhondo wa lugha ya Kiswahili

Longreads

The best longform stories on the web

The WordPress.com Blog

The latest news on WordPress.com and the WordPress community.

%d bloggers like this: