Nafasi ya Kiswahili Barani Afrika.

*NAFASI* *YA* *KISWAHILI* *KATIKA* *BARA* *LA* *AFRIKA* !
Swali ambalo tunafaa kulijua tunapoangazia suala hili ni, je! Mswahili ni nani?, Kiswahili kilitoka wapi?.
Hilo ni suala la kiisimu ambalo pengine nitaligusia kidogo. Kuna maono mbalimbali kuhusu huyu anayeitwa mswahili. Mwandishi wa _periplus_ katika katika usemi wake anadai kuwa:
a). Waswahili ni wajuzi wa meli- yaani ni watu wenye tabia za kibahari na tamaduni za kipwani.
b). Wana sura jamali- yasemekana kuwa waliokuwa na sura zifananazo na Waarabu walikuwa waswahili.
c). Uhusiano wa ndoa- waliooana na Waarabu katika upwa wa pwani ndio waswahili.

Kwa mujibu wa _Wanahistoria_ , kulikuwa na maoni mbalimbali. Maoni hayo ni;
a). Waswahili ni chotara- ndoa kati ya Wabantu na Waarabu.
b). Wangozi ndio Waswahili- wanahistoria wanadai kuwa, Kiswahili kilikuwepo tangu jadi. Wanadai kuwachimbuko la Kiswahili lipo kati ya Kismayu na Mto Juba maeneo ya Somalia, Shungwaya. Kuanzia wakati huo, Waswahili walusambaa kusini na kufanya maskani zao mahali mbalimbali k.v. Lamu, Malindi, Mombasa, Kilwa, Mtwara, Pemba, Komoro na maeneo mengineyo ya mwambao wa upwa wa Afrika. Watu hawa wana lugha asilia iliyojulikana kama Kingozi. Hivyo basi, Kingozi ndicho Kiswahili kwa mujibu wa maoni haya.
c). Nadharia ya Jamadari- Jamadari adai kuwa wageni waliomiminika mwambao walijumuika na wenyeji wa Afrika Mashariki hata kabla ya kuzaliwa kwa Nabii Issa bin Maryam. Lengo kuu lilikuwa biashara. Jamadari adai kuwa kabila saba za Kiarabu zilizokuwemo ziliitwa Wazzania Waswahili naye Muarabu Ibn Batutwa.
d). Maoni ya Professor Ahmad Shekh Nabahani- kulingana na mwanazuoni huyu, Wangozi walitumia ngozi pakubwa katika shughuli nyingi na hawa ndio wanaodaiwa kuwa Waswahili.

Kiswahili kina hadhi na nafasi kubwa barani Afrika:
– Ukombozi kutoka ukoloni: lugha hii ilitumiwa na Waafrika wengi, aghalabu Afrika Madhariki kupigana dhidi ya ubepari wa mkoloni. Katika karne ya kumi na tisa, wakoloni walikuwa wameingia Afrika na kutawala mataifa mbalimbali. Mnamo mwaka wa (1990) karne ya ishirini, Kiswahili kilisemekana kuwa lugha ya saba katika lugha za ulimwengu, na niblugha inayotumika na watu wasiopungua milioni 110 . Kiswahili kilichangia pakubwa kuihamasisha Afrika kupigania ukombozi.
Kiswahili kimetapakaa katika eneo kubwa kuliko eneo lake la asili.

-Kiswahili ndio lugha yenye asili ya Afrika iliyoenea sehemu kubwa ya Afrika na hata kuvuka mipaka ya bara hili. Lugha hii inazungumzwa Uarabuni na imewaathiri Waafrika na wasiokuwa Waafrika.

– Biashara: Kiswahili kimechangia pakubwa katika shughuli za kibiashara Afrika na hata nje ya Afrika. Kuna msemo wa Kiswahili kuwa ‘Biashara ndio uti wa mgongo’. Katika enzi za utawala wa Sayyid Said bin Sultwaan, miji ya pwani ilinoga kibiashara. Kiswahili kama lugha kilitumika kueneza biashara. Kupitia kwa biashara, Kiswahili kimeweza kuenea barani Afrika. Lugha hii ilirahisisha mawasiliano na kurahisisha shughuli za kibiashara.
Dini ya Ukristo na Uislamu: dini ya Uislamu ilipokuja na kuingia miongoni mwa Waswahili, tayari Kiswahili kilikuwa chatumiwa maeneo ya pwani. Uislamu ulienezwa kwa kutumia Kiswahili. Wamishonari nao walifuata mkondo huo na kueneza dini kwa ligha ya Kiswahili. Hivyo basi, lugha hii ashirafu ina nafasi muhimu katika dini ya Kiislamu na Kikristo Afrika nzima.
Utamaduni: Kiswahili ina nafasi katika kukuza na kuendeleza tamaduni za Afrika. Kuna uhusiano mkubwa kati ya lugha na tamaduni. Tamaduni zinadhihirisha kaida na kanuni muhimu, na kaida hizi zinaputishwa kwa kutumia lugha. Kuna methali za Kiswahili zinazodhihirisha hili k.v. ‘Usiache mbachao kwa msala upitao.’ na ‘Mwacha mila ni mtumwa.’ Kiswahili basi kimechangia pakubwa katika ukuzaji wa tamaduni na sanaa za Waswahili Afrika yote. Sanaa hizi ni k.v. ngoma za Waswahili n.k.
Utunzi: Kuna kazi nyingi bunilizi zilizoandikwa kwa Kiswahili. Aghalabu, watunzi wa kazi za sanaa katika Kiswahili ni Waafrika. Licha ya watunzi hawa kubuni kazi zao, wameweza kutafsiri kazi za lugha nyingine zije Kiswahili. Kazi hizi zikiwemo riwaya, novela, hadithi fupi, makala bunifu, madhairi na nyimbo zinaisawiri jamii. Hivyo basi, Kiswahili ni lugha ambayo imechangia pakubwa katika kuakisi matukio ya kijamii kupitia kwa kazi za fasihi.
Vyama: kuna vyama mbalimbali ambavyo vimewaleta wanalugha pamoja. Vyama hivi vinachangia katika umoja wa Afrika. Vyama hivi mbalimbali vinapiga msasa lugha na kuchangia katika uundaji wa Kamusi na nakala nyinginezo za Kiswahili. Kamusi hizi na nakala hizi nyinginezo zinaipa Kiswahili hadhi bora Afrika na hata katika mataifa mengine ulimwenguni. Vyama hivyo ni pamoja na TUKI, CHAWAKAMA, CHAKITA, CHAKAMA n.k.
Elimu: Kiswahili ina nafasi yake katika elimu kwenye nchi mbalimbali za Afrika. Nchi ya Tanzania inatumia Kiswahili kuendeleza masomo takribani yote. Nchini Kenya, Kiswahili ni somo la lazima kuanzia chekechea hadi shule ya upili, vilevile, kozi mbalimbali zinamhitaji mwanafunzi awe amepasi vizuri katika somo hili la Kiswahili. Hivyo basi, Kiswahili kina nafasi murwa katika asasi ya elimu.
Uanahabari: Kiswahili kimepewa hadhi katika utangazaji wa habari. Habari hizi ni muhimu katika kuijuza jamii yanayojiri. Katika bara lote la Afrika, kuna stesheni maalum zinazopeperusha jumbe zake kwa kutumia lugha ya Kiswahili.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s